“Tuổi thơ dữ dội” của Phùng Quán là một tiểu thuyết nổi tiếng viết về cuộc đời chiến đấu của Đội thiếu niên trinh sát Trần Cao Vân trong kháng chiến chống Pháp, khắc họa hình ảnh những thiếu niên dũng cảm hy sinh cho độc lập dân tộc như Mừng, Lượm, Vịnh Sưa. Cuốn sách đã đoạt Giải thưởng Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam năm 1990 và được chuyển thể thành phim cùng tên, trở thành một tác phẩm kinh điển trong văn học Việt Nam.
Tiểu thuyết kể về hành trình gian khổ và hy sinh của những cậu bé tuổi 13, 14 tham gia Đội thiếu niên trinh sát trong cuộc kháng chiến chống Pháp. Điểm đặc sắc trong “Tuổi thơ dữ dội” đó là sự lồng ghép tinh tế từng câu chuyện, mảnh đời của những con người nhỏ bé cả về tuổi tác, vóc dáng nhưng đã hun đúc, trui rèn cho mình lòng dũng cảm phi thường. Đó là Mừng, cậu bé hiếu thảo đã từng lên trèo lên những ngọn cây cao chót vót để hái lá thuốc về cho người mẹ bị hen suyễn: cậu bé sẵn sàng nhảy từ thành cầu xuống sông Hương để thuyết phục đội trưởng cho mình gia nhập “Đội Vệ Quốc nhí”. Là Lượm sứt, cậu bé nổi tiếng gan dạ, dũng cảm, dù bị địch bắt, tra tấn dã man vẫn không hề gục ngã, vẫn một lòng kiên trung với cách mạng. Là Vịnh sưa – đột trưởng của tiểu đội 4, cậu bé thông minh, dũng cảm đã buộc thân mình vào cột thu lôi để đánh tín hiệu về cho đồng đội và thiêu cháy kho vũ khí của địch; cậu bé đã chọn hi sinh ngay trong trận đánh lớn đầu tiên cuả cuộc đời mình. Là Quỳnh sơn ca – cậu bé sinh ra trong nhung lụa – nhưng sớm giác ngộ nên đã từ bỏ gia đình Việt gian và một lòng theo cách mạng, rồi Hòa đen, Tư –dát, Bồng da rắn, Nghị, Châu sém… Còn rất nhiều câu chuyện của những nhân vật khác đã được nhà văn Phùng Quán khéo léo thêm vào để làm nổi bật lên một tập thể thiếu niên tuy chưa dày dạn kinh nghiệm nhưng có sự gan dạ, thông minh, thêm vào đó đó là lý trí sắc bén chống lại những lời hứa hẹn mật đường và cả đòn roi của lũ thực dân cướp nước. Các cậu bé ấy sẵn sàng hi sinh bản thân để bảo vệ tổ quốc chứ nhất quyết không chịu bán rẻ tâm can để đi theo sự cám dỗ của những thứ vật chất xa xỉ hào nhoáng. Phải đọc trực tiếp cuốn sách, phải cầm nó trên tay, lật giở từng trang sách và đắm mình vào trong đó, mới hiểu được tại sao “Tuổi thơ dữ dội” được ví như một kiệt tác cho mọi lứa tuổi, đặc biệt là trẻ em. Tác giả Phùng Quán đã rất thành công trong việc khắc hoạ nên một thế hệ thiếu niên dũng cảm, quật cường, bất khuất, đầy đức hi sinh, và trên tất cả là lòng yêu tổ quốc.
Cuốn sách là một bài học quý giá cho thế hệ ngày nay về lòng yêu nước, tinh thần quả cảm và lý tưởng sống cao đẹp.
